Allergische rhinitis, in de volksmond vaak ten onrechte ‘hooikoorts’ genoemd, is een veelvoorkomende aandoening. Ze ontstaat doordat het afweersysteem overmatig reageert op bepaalde lichaamsvreemde stoffen, ook wel allergenen genoemd. Deze reactie kan leiden tot klachten zoals niezen, een loopneus of verstopte neus, jeukende en tranende ogen, hoesten, benauwdheid, jeuk en eczeem.

Waarom loopt of verstopt onze neus?

De neus speelt een belangrijke rol bij de ademhaling. Naast het reukvermogen zorgt de neus ervoor dat ingeademde lucht wordt verwarmd en bevochtigd. Bovendien filtert hij een groot deel van de onzuiverheden uit de lucht.

De binnenkant van de neus is bekleed met slijmvlies. Dit slijmvlies bevat onder andere kleine haartjes en trilhaartjes en vormt een belangrijke eerste verdedigingslinie van de luchtwegen. Het reageert snel op prikkels uit de omgeving, waaronder allergenen.

Wanneer een persoon met allergische rhinitis een allergeen inademt, ontstaat een allergische reactie in het neusslijmvlies. Het weefsel onder het slijmvlies zwelt op, waardoor de lucht minder gemakkelijk door de neus stroomt en een gevoel van neusverstopping ontstaat. Tegelijkertijd wordt er meer slijm geproduceerd, wat leidt tot een loopneus. Irritatie van het slijmvlies kan een ontstekingsreactie veroorzaken en prikkeling van de zenuwen leidt vaak tot herhaaldelijk en krachtig niezen. Wanneer de zwelling zich hoger in de neusholte bevindt, kan ook het reukvermogen tijdelijk verminderen.

Hoe ontstaat een allergische reactie?

Ons afweersysteem is normaal gesproken in staat om lichaamsvreemde stoffen te herkennen en onschadelijk te maken. Bij mensen met een allergie reageert dit systeem ook op stoffen die voor de meeste mensen onschadelijk zijn.

Een allergische reactie verloopt meestal in twee fasen.

• De eerste fase is de sensibilisatiefase. Bij het eerste contact met een allergeen maakt het lichaam bij daarvoor gevoelige personen specifieke antistoffen van het type immunoglobuline E (IgE) aan. Deze IgE-antistoffen hechten zich onder andere aan mestcellen. Dit zijn gespecialiseerde witte bloedcellen die deel uitmaken van ons immuunsysteem. Daarnaast ontstaat er een immunologisch geheugen. Dit eerste contact veroorzaakt meestal nog geen duidelijke klachten.
• De tweede fase ontstaat bij een volgend contact met hetzelfde allergeen. De specifieke IgE-antistoffen herkennen het allergeen en activeren de mestcellen. Deze geven verschillende stoffen vrij, waaronder histamine. Histamine en andere ontstekingsstoffen veroorzaken de typische klachten van een allergische reactie, zoals niezen, jeuk, slijmproductie en zwelling van het neusslijmvlies.

Welke allergenen veroorzaken allergische rhinitis?

De meest voorkomende oorzaak van seizoensgebonden allergische rhinitis zijn pollen, afkomstig van bomen, grassen en kruidachtige planten. Elke plantensoort produceert specifieke pollen, waardoor het klachtenpatroon kan verschillen naargelang het seizoen.

Globaal kan men de belangrijkste periodes als volgt indelen:

• Februari tot juni: vooral boompollen, bijvoorbeeld van berk, hazelaar en els.
• Mei tot juli: vooral graspollen en pollen van verschillende kruidachtige planten.
• Juni tot september: vooral pollen van kruidachtigen, zoals weegbree, brandnetel en bijvoet.

De hoeveelheid pollen in de lucht is doorgaans groter bij droog en winderig weer. Tijdens regenbuien worden pollen tijdelijk uit de lucht verwijderd. De hoeveelheid pollen kan bovendien sterk verschillen van jaar tot jaar en is afhankelijk van de plantensoorten en de omgeving.

Niet elke allergische rhinitis is seizoensgebonden. Niet-seizoensgebonden allergische rhinitis kan het hele jaar door voorkomen. Veelvoorkomende oorzaken zijn onder andere huisstofmijten, huidschilfers van dieren en schimmels. Er bestaan echter nog veel andere mogelijke allergenen.

Welke klachten veroorzaakt allergische rhinitis?

Allergische rhinitis veroorzaakt vooral klachten ter hoogte van de neus. Typische symptomen zijn:

• een verstopte neus;
• een waterige loopneus;
• herhaaldelijk niezen;
• jeuk in de neus; de oren en de ogen;
• verminderd reukvermogen.

Ook de ogen kunnen betrokken zijn. Ze kunnen rood worden, jeuken en tranen. Bij een sterke neusverstopping kunnen daarnaast klachten ter hoogte van de oren ontstaan, zoals een drukkend of verstopt gevoel en tijdelijk verminderd gehoor.

Allergische rhinitis is meestal niet gevaarlijk, maar kan wel een aanzienlijke invloed hebben op het dagelijks functioneren en de levenskwaliteit. Een goede herkenning van de klachten en het vermijden of beperken van de uitlokkende allergenen kunnen helpen om de symptomen onder controle te houden.

Allergische rhinitis: wat te doen?

Bij klachten is het belangrijk om zeker te weten dat deze inderdaad door een allergie worden veroorzaakt. Daarna moet worden nagegaan welk allergeen de klachten veroorzaakt. Door goed te letten op de omstandigheden waarin de klachten optreden, kan men soms al een aanwijzing vinden. Zo kan niezen wanneer men in de buurt van een kat komt, wijzen op een kattenallergie.

De meest betrouwbare manier om het verantwoordelijke allergeen op te sporen, is een huidtest. Hierbij worden verschillende allergenen op de huid van de onderarm aangebracht. Na ongeveer 20 minuten wordt bekeken op welke stoffen de huid reageert. Bij een allergische reactie wordt de huid rood en ontstaat er een kleine zwelling. Zo kan worden vastgesteld voor welke allergenen iemand gevoelig is.

De arts kan vervolgens geneesmiddelen voorschrijven die de werking van histamine blokkeren en zo de klachten verminderen. Maar wie de allergie zoveel mogelijk wil voorkomen, moet vooral proberen het verantwoordelijke allergeen te vermijden. Bij een allergie voor huisstofmijt kunnen bijvoorbeeld mijtondoorlatende matras- en kussenhoezen helpen. Ook luchtfilters met een HEPA-filter of speciale pollenfilters kunnen de hoeveelheid allergenen in de omgeving verminderen.

Praktische tips bij hooikoorts

Wie last heeft van een pollenallergie kan de klachten beperken door zo weinig mogelijk met pollen in contact te komen. Tijdens het pollenseizoen kan een vakantie aan zee of in de bergen een oplossing zijn. Boven ongeveer 1500 meter komen veel minder pollen voor. Het is wel belangrijk om vooraf rekening te houden met het pollenseizoen op de vakantiebestemming, omdat deze niet overal op hetzelfde moment valt.

Ook thuis zijn er verschillende maatregelen mogelijk. Houd bij droog en winderig weer ramen en deuren zoveel mogelijk gesloten, vooral in de namiddag wanneer de pollenconcentratie vaak hoger is. Ventileer bij voorkeur vroeg in de ochtend of na een regenbui. Een pollenfilter voor het vliegenraam kan eveneens helpen. Ook in de auto is het verstandig om de ramen gesloten te houden en een goede pollenfilter in de ventilatie te gebruiken en regelmatig te vervangen.

Na een verblijf buiten is het nuttig om te douchen, je haar te wassen en andere kleding aan te trekken. Was je haar zeker voor het slapengaan, zodat pollen niet in het bed terechtkomen. Droog bedlinnen daarom ook liever niet buiten. Huisdieren kunnen bovendien pollen mee naar binnen brengen. Beperk daarom het contact met huisdieren wanneer die klachten veroorzaken of veel pollen in huis verspreiden.

Vermijd daarnaast rokerige ruimtes en tabaksrook, omdat deze de luchtwegen extra kunnen irriteren. Bij jeukende of opgezwollen ogen helpt het om zo weinig mogelijk in de ogen te wrijven. Natte kompressen kunnen de jeuk verminderen. Voor een geïrriteerde neus kan zuivere vaseline worden gebruikt; geparfumeerde producten kunnen de klachten juist verergeren. Ook bloemen en bloeiende planten die mogelijk allergische reacties veroorzaken, houd je beter uit huis.

Wie het gras maait, doet dit bij voorkeur wanneer de allergische persoon niet thuis is. Als dat niet mogelijk is, kan men het gras het beste maaien wanneer het nog vochtig is. Trek daarna de kleding waarin gemaaid werd uit voordat je het huis binnen gaat en neem een douche en was je haar. Zo voorkom je dat grasdeeltjes en pollen in de woning terechtkomen.

Moet je toch naar buiten, dan kan een goed aansluitende sportzonnebril je ogen beschermen. Kamperen en picknicken in de vrije natuur zijn tijdens het pollenseizoen minder geschikt voor mensen met een sterke pollenallergie. Een efficiënte luchtfilter, bijvoorbeeld met een HEPA-filter, kan binnenshuis helpen om pollen uit de lucht te verwijderen.

Tot slot is het nuttig om de klachten bij te houden in een agenda of dagboek. Noteer wanneer de klachten optreden, hoelang ze duren, waar je was en welke activiteiten je deed. Deze informatie kan de arts helpen om de oorzaak van de klachten beter te bepalen en een geschikte behandeling te kiezen.

Meer informatie vindt u in onze folder allergische rhinitis en op onze website.