Astma ontstaat door een combinatie van erfelijke aanleg en omgevingsfactoren. Bij mensen met astma zijn de luchtwegen overgevoelig en chronisch ontstoken. Daardoor reageren ze sterker op prikkels dan normaal.

Dit gebeurt er in de luchtwegen:

• Chronische ontsteking: de binnenkant van de luchtwegen is voortdurend licht ontstoken.
• Samentrekken van de spieren: bij een prikkel trekken de spiertjes rond de luchtwegen samen (bronchospasme).
• Zwelling van het slijmvlies: de wand van de luchtwegen wordt dikker.
• Extra slijmproductie: er ontstaat meer slijm, waardoor de luchtwegen verder vernauwen.

Het gevolg is dat je klachten kunt krijgen zoals:

• benauwdheid;
• piepende ademhaling;
• hoesten (vooral 's nachts of vroeg in de ochtend);
• een drukkend gevoel op de borst.

Veelvoorkomende prikkels die een astma-aanval kunnen uitlokken zijn:

• allergenen zoals pollen, huisstofmijt of dieren;
• virale luchtweginfecties (verkoudheid);
• rook of luchtvervuiling;
• kou of mist;
• Inspanning;
• sterke geuren;
• stress.

Astma ontstaat meestal al op jonge leeftijd, maar kan ook pas op volwassen leeftijd beginnen. Het is niet volledig te genezen, maar met medicijnen (zoals ontstekingsremmers en luchtwegverwijders) en het vermijden van uitlokkende prikkels kunnen de meeste mensen hun klachten goed onder controle houden.

Het onderzoek naar astma

Om de juiste behandeling te kunnen bepalen, zal de arts eerst onderzoeken welke klachten de patiënt heeft en waardoor deze worden uitgelokt.

Een belangrijk onderdeel van dit onderzoek is de anamnese: het gesprek waarin de arts de klachten en de medische voorgeschiedenis in kaart brengt. Daarbij wordt onder andere gevraagd wanneer de benauwdheid optreedt, welke prikkels de klachten uitlokken of verergeren en of er sprake is van een erfelijke aanleg voor astma of allergieën.

Tijdens het lichamelijk onderzoek besteedt de arts onder andere aandacht aan de neus, mond- en keelholte, de borstkas en de ademhaling. Bij kinderen wordt ook gekeken naar de groei en ontwikkeling. Bij ernstig of slecht gecontroleerd astma kan de groei soms worden beïnvloed.

Met een longfunctieonderzoek krijgt de arts informatie over de werking en doorgankelijkheid van de luchtwegen. Zo kan onder andere worden onderzocht hoeveel lucht iemand kan in- en uitademen en hoe snel dit gebeurt. Soms worden aanvullende onderzoeken uitgevoerd, bijvoorbeeld om na te gaan of allergieën een rol spelen.

Behandeling met medicatie

Astmaklachten kunnen een grote invloed hebben op het dagelijks leven, de lichamelijke activiteit en het welzijn van de patiënt. Een goede behandeling kan de klachten sterk verminderen, aanvallen helpen voorkomen en ervoor zorgen dat de patiënt zo normaal mogelijk kan functioneren.

Welke medicijnen nodig zijn, hangt onder andere af van de ernst en de frequentie van de klachten, de leeftijd van de patiënt en de aanwezigheid van allergieën. De arts bepaalt samen met de patiënt welke behandeling het meest geschikt is. Het is belangrijk om de voorgeschreven medicatie correct en volgens de instructies te gebruiken.

Kinesitherapie

Kinesitherapie kan bij sommige patiënten met astma een ondersteunende rol spelen. De kinesitherapeut kan helpen bij het verbeteren van de ademhaling, het opbouwen van de conditie en het leren omgaan met inspanning.

Bij patiënten die veel last hebben van slijmvorming kan de kinesitherapeut technieken aanleren om slijm gemakkelijker los te maken en op te hoesten. Bij jonge kinderen kunnen ouders leren hoe ze hun kind hierbij kunnen ondersteunen.

Bij ernstig astma kan de conditie van de ademhalingsspieren verminderd zijn. Gerichte oefentherapie kan helpen om de algemene conditie en spierkracht te verbeteren.

Ook bij lichamelijke inspanning is een goede ademhaling belangrijk. De patiënt kan leren om tijdens inspanning rustig en gecontroleerd te blijven ademen en de lichamelijke activiteit geleidelijk op te bouwen. Dit helpt om de conditie te verbeteren en maakt deelname aan sportactiviteiten gemakkelijker.

Sport en ontspanning

Mensen met astma mogen en kunnen sporten. Regelmatige lichaamsbeweging is belangrijk voor de algemene gezondheid en conditie. De keuze van de sport hangt af van de persoonlijke voorkeur, de conditie en de mate waarin bepaalde activiteiten astmaklachten uitlokken.

Zwemmen, fietsen, wandelen, atletiek, volleybal, voetbal en verschillende vechtsporten kunnen geschikte activiteiten zijn. Bij inspanningsastma is een goede begeleiding en een juiste opbouw van de inspanning belangrijk. Indien nodig kan de arts adviseren hoe klachten tijdens het sporten kunnen worden voorkomen.

Ook activiteiten zoals dansen en ballet kunnen bijdragen aan de conditie en ontspanning. Zingen en het bespelen van een blaasinstrument kunnen een goede ademhalingscontrole stimuleren, maar moeten niet worden beschouwd als een specifieke behandeling van astma.

Preventieve maatregelen

Vermijd contact met huisstofmijten en schimmels

Wanneer huisstofmijten een rol spelen bij de klachten, kunnen maatregelen worden genomen om de blootstelling te verminderen. Een gladde vloer is bijvoorbeeld gemakkelijker stofvrij te houden dan tapijt. Daarnaast is het belangrijk om de woning goed te ventileren en vochtproblemen te voorkomen.

Voor mensen met een huisstofmijtallergie kunnen speciale, mijtondoorlaatbare hoezen voor matras, kussen en dekbed helpen om de blootstelling aan allergenen te verminderen. Meer informatie hierover vindt u in onze folder over huisstofmijtallergie.

Vermijd contact met pollen

Een astmapatiënt die allergisch is voor pollen van grassen, bomen en/of kruidachtigen kan proberen de blootstelling aan pollen zoveel mogelijk te beperken. De maatregelen die hierbij het meest geschikt zijn, hangen af van de specifieke allergie en de ernst van de klachten.

Enkele maatregelen:

• ramen en deuren gesloten houden of efficiënte pollenfilters plaatsen;
• geen kleding buiten hangen;
• was uw haar en neem een douche voor het slapen gaan;
• wrijf niet in uw ogen en gebruik natte kompressen om gezwollen ogen te verminderen;
• gebruik zuivere vaseline voor jeuk aan de neus;
• vermijd zoveel mogelijk geurstoffen;
• draag een nauwsluitende sportzonnebril als je buiten gaat;
• bij kritieke perioden binnenblijven;
• gebruik maken van efficiënte luchtfilters binnenshuis (HEPA-filter-systeem).

Meer praktische tips in onze folder over allergische rhinitis.

Vermijd contact met dieren

Sommige mensen met astma zijn allergisch aan huidschilfers van dieren. Wanneer dieren een duidelijke oorzaak zijn van de klachten, kan het nodig zijn om het contact met deze dieren zoveel mogelijk te beperken en is het beter om geen huisdier in huis te houden.

Vermijd contact met rook:

Het huis waarin je woont of verblijft, moet rookvrij zijn. D.w.z. dat alle gezinsleden en bezoekers binnenshuis niet mogen roken. Roken vermeerdert de kans op luchtwegaandoeningen.